Suy niệm bài đọc I - Chúa Nhật IV thường niên năm A - Xp 2,3;12-13: Nương ẩn nơi Danh Chúa

Anh em hãy tìm kiếm Người;
hãy tìm sự công chính, hãy tìm đức khiêm nhường

Trích sách Tiên tri Xô-phô-ni-a (Xp 2,3;12-13)

^{₃Hỡi tất cả những ai nghèo hèn trong xứ sở,
những kẻ thi hành mệnh lệnh của ĐỨC CHÚA,
anh em hãy tìm kiếm Người;
hãy tìm sự công chính, hãy tìm đức khiêm nhường
thì may ra anh em sẽ được che chở
trong ngày thịnh nộ của ĐỨC CHÚA.}

^{₁₂ Ta sẽ cho sót lại giữa ngươi một dân nghèo hèn và bé nhỏ;
chúng sẽ tìm nương ẩn nơi danh ĐỨC CHÚA.₁₃ Số dân Ít-ra-en còn sót lại
sẽ không làm chuyện tàn ác bất công,
cũng không ăn gian nói dối
và miệng lưỡi chúng sẽ không còn phỉnh gạt.
Nhưng chúng sẽ được chăn dắt và nghỉ ngơi
mà không còn bị ai làm cho khiếp sợ.}

Sách Xôphônia chỉ có 3 chương nhỏ vỏn vẹn trong năm trang là sách có nhiều tương phản nhất trong Cựu ước. Chúng ta đang trong thế kỷ thứ nhất sau Chúa Giêsu Kitô, trong vương quốc Giuđa, tức là vương quốc miền Nam. Vị vua trẻ Giosa vừa mới lên ngôi lúc được 8 tuổi sau khi vua cha bị ám sát. Giêrusalem đang sống một thời kỳ đầy biến loạn, Tiên tri Xôphônia gặp nhiều khó khăn khi phải nhắc cho chính quyền lẫn giáo quyền là từ nay phải giữ đúng bổn phận của mình.

Hẳn các bạn còn nhớ thời ấy vương quốc Átsua, kinh đô là Ninivê đang phát triển mạnh, các vua đành công nhận Átsua làm bảo hộ. Điều này làm cho các tiên tri rất lo lắng. Tại sao? Bởi vì các ngài nghĩ rằng sự độc lập về chính trị là điều thiết yếu để Ítraen giữ được đạo của mình và chu toàn sứ vụ của dân tộc được Chúa chọn. Trước hết, trong trường hợp quân đô hộ có thể áp đặt luật cấm giữ đạo Do Thái (như trường hợp vua Antiôkhô Êpiphanê khoảng năm 165 trước CN). Thời Xôphônia chưa đến nỗi như thế, nhưng chấp nhận sự bảo hộ của Átsua tức là chấp nhận sự có mặt của những đại diện ngoại bang; chấp nhận thấy trong nước cách sống và tư duy của dân ngoại; du nhập vào Ítraen cách ăn mặc, theo thời trang, luật lệ ngoại bang và - điều tệ hại nhất - cách giữ đạo của phe chiến thắng. Tiên tri Xôphônia lo lắng khi thấy các tập quán Átsua dần dần ảnh hưởng đến dân thành thánh. Ví dụ như các câu trước bài đọc hôm nay, ngài nói: «Trong ngày dâng hy lễ của ĐỨC CHÚA, Ta sẽ trừng phạt các thủ lãnh, các hoàng tử» (Xp 1,8). Nhìn thoáng qua chúng ta không thấy đâu là quan trọng, nhưng đó là cách chúng ta suy nghĩ thời nay, chấp nhận cách ăn mặc đa dạng, trong lúc vào thời ấy cách ăn mặc rất quan trọng. Chấp nhận cách ăn mặc của người nước ngoài là chấp nhận muốn giống họ. Chấp nhận thời trang của dân ngoại là có nguy cơ mất dân tộc tính, dần dần cũng muốn sống theo cách họ sống, họ suy nghĩ và theo chúa họ phụng thờ.

Chính vì muốn tránh nguy cơ thờ phượng bụt thần thường xuyên đe dọa, mà các tiên tri quan tâm đến sự tự do chính trị của dân Chúa chọn. Nói thì dễ quá mà, các bạn có thể nghĩ như thế. Tuy nhiên một dân tộc nhỏ làm sao tránh bị đô hộ bởi những dân tộc lớn? Thà rằng như thế còn hơn mất luôn cả sứ sở? Câu trả lời của các tiên tri là «hãy đặt niềm tin nơi Thiên Chúa và chỉ nơi Ngài mà thôi»: Chúa đã giải thoát khỏi Ai Cập chẳng lẽ bây giờ Ngài lại để cho chết sao? «Các người đã kết giao ước với Chúa, hãy giữ giao ước đó, đừng tìm chi giao ước khác». Nhưng thay vì đặt lòng tin nơi Chúa, Đấng đã giải thoát khỏi Ai Cập, nhiều vua tính toán chính trị, tìm liên minh với kẻ mạnh, làm như thế thì trước sau gì cũng bị đô hộ bởi các dân tộc ngoại, thờ phượng bụt thần.

Đây chính xác là tình huống của tiên tri Xôphônia lúc bấy giờ. Ngày nay người ta tìm được các giao kèo thương mại của dân Do Thái được viết bằng tiếng Átsua và theo luật Átsua. Còn tệ hại hơn nữa, các tư tế tôn thờ đạo khác thay vì đạo Ítraen ngay trong thành Giêrusalem. Một phần lớn sách Xôphônia là những lời đe dọa «Ta sẽ dang tay đánh phạt Giu-đa
và toàn thể dân cư Giê-ru-sa-lem. Ta sẽ tận diệt khỏi nơi này số còn sót lại của Ba-an, và xoá bỏ tên của hàng tư tế bất hợp pháp.» (Xp 1,4) Đó là ngày Thiên Chúa nổi giận, bài «Dies irae» bất hủ mà chúng ta thường nghe trong những bài hợp xướng trong lễ cầu hồn danh tiếng.

Thế nhưng song song với những lời đe dọa này, sách Xôphônia cũng mang lại một sứ điệp an ủi, cho những người khiêm nhường. Chúng ta nhận ra nơi đây hai phương diện của cách rao giảng của các tiên tri, răn đe kẻ ngạo mạn, kiêu căng và an ủi những kẻ bé nhỏ khiêm nhường.

Những người này không có gì phải sợ Chúa nổi giận «Hỡi tất cả những ai nghèo hèn trong xứ sở, những kẻ thi hành mệnh lệnh của ĐỨC CHÚA, anh em hãy tìm kiếm Người; hãy tìm sự công chính, hãy tìm đức khiêm nhường thì may ra anh em sẽ được che chở trong ngày thịnh nộ của ĐỨC CHÚA.» (Xp 2,3). Ngày giận dữ chính là ngày Chúa phục hưng sự «tạo dựng», ngày tuyệt vời cho những ai vững lòng tin nơi Thiên Chúa: sự dữ dưới mọi hình thức sẽ bị tiêu diệt. Xin đừng quên trong Thánh Kinh, sự trả thù Thiên Chúa là chống lại sự dữ, điều kéo con cái Ngài xuống vực thẳm. Chúa không bao giờ đứng về phía hạ nhục con cái Ngài. Trái lại Ngài luôn bênh vực kẻ nghèo hèn, khiêm nhu, những kẻ dân Do Thái gọi là «anawim» (dịch theo nghĩa đen là những kẻ đi phải cúi đầu khom lưng). Những người này nay có thể đi thẳng lưng, lấy lại can đảm: chính Thiên Chúa đứng về phe họ.

Chúng ta đứng trước một loại xét xử. Chúa không trừng phạt những kẻ công chính cũng như những kẻ có tội. Nơi đây chúng ta đã quen đọc Thánh Kinh, nhân loại không chia ra làm hai, một bên là kẻ công chính, kẻ tốt, những kẻ khiêm nhường… bên kia là những kẻ có tội, những kẻ hống hách, kiêu ngạo. Mỗi chúng ta đều có cả hai. Tôi có thể nói: Chúa sẽ làm «vệ sinh» trong mỗi chúng ta.

Đề tài phán xét được kết hợp với một đề tài khác, đó là «kẻ sót lại Ítraen». Trong Thánh kinh trong thế kỷ trước, nơi các tiên tri Isaia, Amốt, Mikha, đây là một sự phát triển mới của đức tin, sự trung thành nơi Thiên Chúa: Trước hết, Chúa đã chọn Ítraen như một công cụ ưu tiên cho kế hoạch cả nhân loại và kế đến, Chúa luôn trung tín, dù gì đi nữa Chúa cũng giải thoát những kẻ «sót lại Ítraen».

Tiên tri Xôphônia lặp lại đề tài này: khi mọi sự dữ bị loại trừ khỏi Giêrusalem, Chúa chỉ giữ lại một phần nhỏ, những kẻ còn trung thành «Ta sẽ cho sót lại giữa ngươi một dân nghèo hèn và bé nhỏ; chúng sẽ tìm nương ẩn nơi danh ĐỨC CHÚA. Số dân Ít-ra-en còn sót lại sẽ không làm chuyện tàn ác bất công, cũng không ăn gian nói dối và miệng lưỡi chúng sẽ không còn phỉnh gạt. Nhưng chúng sẽ được chăn dắt và nghỉ ngơi mà không còn bị ai làm cho khiếp sợ. (3,12-13)

«Một dân nghèo hèn và bé nhỏ; chúng sẽ tìm nương ẩn nơi danh ĐỨC CHÚA». Đây là định nghĩa trong Thánh kinh: những kẻ khiêm nhu, những kẻ đi phải cúi đầu khom lưng, những kẻ tìm nương ẩn nơi danh Đức Chúa (trái lại với các vua mà tôi nói khi nãy) …

Số dân Ítraen còn sót lại gồm có những kẻ trung tín, khiêm nhu, nghèo hèn từ nay mang sứ mạng nặng nề của dân được Chúa chọn: mặc khải cho nhân loại dự án vĩ đại của Thiên Chúa. Trong mọi thời chỉ có một nhóm nhỏ tín hữu được gửi đi khắp thế gian như men trong bột.

Tác giả: Marie-Noëlle Thabut
Nguồn: L’intelligence des Ecritures, Socéval Editions
Dịch giả: E. Máccô Lương Huỳnh Ngân