Suy niệm Bài đọc 2 - Chúa Nhật Lễ Lá năm A - Pl 2, 6-11 -
Bài trích thư Thánh Phaolô Tông đồ gửi tín hữu Phi-líp-phê (Pl 2, 6-11)
6 Đức Giê-su Ki-tô
vốn dĩ là Thiên Chúa
mà không nghĩ phải nhất quyết duy trì
địa vị ngang hàng với Thiên Chúa,
7 nhưng đã hoàn toàn trút bỏ vinh quang
mặc lấy thân nô lệ,
trở nên giống phàm nhân
sống như người trần thế.
8 Người lại còn hạ mình,
vâng lời cho đến nỗi bằng lòng chịu chết,
chết trên cây thập tự.
9 Chính vì thế, Thiên Chúa đã siêu tôn Người
và tặng ban danh hiệu
trổi vượt trên muôn ngàn danh hiệu.
10 Như vậy, khi vừa nghe danh thánh Giê-su,
cả trên trời dưới đất
và trong nơi âm phủ,
muôn vật phải bái quỳ;
11 và để tôn vinh Thiên Chúa Cha,
mọi loài phải mở miệng tuyên xưng rằng:
“Đức Giê-su Ki-tô là Chúa”.
Đoạn này rất nổi tiếng. Người ta thường gọi là “Thánh thi trích từ thư gửi tín hữu Philípphê”, bởi vì nghe bài này, người ta có cảm tưởng như Thánh Phaolô không tự mình sáng tác, nhưng ngài trích từ một bài thánh ca thường hát trong phụng vụ.
Với tôi, có vẻ như một trong những cạm bẫy của văn bản này là sự cám dỗ khiến chúng ta đọc nó theo hướng được đền đáp, phần thưởng. Như thể theo khuôn mẫu: Chúa Giêsu xử sự một cách tuyệt vời và vì thế Ngài nhận được một phần thưởng đáng khâm phục! Sở dĩ tôi dám nói “cám dỗ”, vì tất cả cách trình bày chương trình của Thiên Chúa có liên quan đến sự tính toán, phần thưởng, công trạng - mà tôi gọi là tương quan toán số - trái ngược với “ân sủng” Thiên Chúa. Ân sủng, theo định nghĩa là những gì ban cho nhưng không! Thật lạ lùng, chúng ta khó lý luận theo tương quan nhưng không. Chúng ta luôn bị cám dỗ nói về công trạng, sự xứng đáng. Nếu Thiên Chúa chờ đợi chúng ta xứng đáng, thì trong trường hợp này chúng ta có thể đáng lo lắng… Điều tuyệt vời của tình yêu Thiên Chúa là Ngài không chờ chúng ta xứng đáng mới ban ơn cho chúng ta; ít nhất thì đó là những gì Kinh thánh nói với chúng ta theo mọi cách có thể. Vì thế, tôi thiết tưởng để trung thành với bài này, nên đọc với một tâm thế cho không, biếu không. Chúng ta có nguy cơ hiểu lầm, nếu quên rằng mọi thứ đều là ơn ban nhưng không từ Chúa, “tất cả là hồng ân” như Thánh Bernanos đã nói.
Đối với thánh Phaolô, hồng ân Thiên Chúa là quà tặng nhưng không, đó là điều hiển nhiên. Điều hiển nhiên này tiềm ẩn trong mọi bài thánh thư, quá hiển nhiên đến độ ngài thấy không cần nêu rõ lại nữa. Nếu tôi thử tóm lược tư tưởng thánh Phaolô, tôi có thể nói: hồng ân Thiên Chúa là quà tặng nhưng không, tuy nhiên chúng ta sẽ tự loại mình ra khỏi món quà nhưng không ấy, nếu chúng ta chọn thái độ đòi hỏi, yêu sách, nếu chúng ta cư xử như người phụ nữ trong Vườn Địa đàng: bà hái trái cấm, bà chiếm hữu nó như đứa trẻ “cuỗm lấy” trên gian hàng trái cây… Trái lại, Chúa Giêsu Kitô chỉ có tiếp nhận (điều thánh Phaolô gọi là “vâng lời”), và bởi vì Ngài chỉ tiếp nhận hồng ân từ Thiên Chúa và không đòi hỏi, nên Ngài được toại nguyện.
Có cách khác để thể hiện điều này: chương trình Thiên Chúa (“kế hoạch yêu thương” của Ngài), đó là cho chúng ta bước vào mối liên hệ mật thiết với Thiên Chúa, vào hạnh phúc và tình yêu tuyệt hảo của Ngài. Chương trình ấy hoàn toàn nhưng không, điều này dĩ nhiên không có gì đáng kinh ngạc, bởi vì đây là một chương trình yêu thương. Đứng trước hồng ân của Thiên Chúa, lối mở vào đời sống thiêng liêng của Ngài, chúng ta chỉ cần đón nhận với niềm vui kinh ngạc, thán phục tuyệt vời, có thể nói hoàn toàn đơn giản. Không có vấn đề xứng đáng hay không, vì đây là quà tặng. Với Thiên Chúa, tất cả là quà tặng. Tuy nhiên, chúng ta biết có cách này hay cách khác để nhận một món quà: hoặc chúng ta nhận một cách đúng đắn, bằng sự đơn sơ và lòng biết ơn…hoặc tìm cách chiếm đoạt, như một sở hữu, gần như cướp lấy nó… khi ấy món quà không còn ý nghĩa là quà tặng nữa, mọi tương quan bị hỏng mất. Và nếu món quà này là món quà tối thượng (tình bạn, tình yêu…) mọi thứ sẽ bị hủy hoại bởi vì tình bạn và tình yêu không thể bị đánh cắp. Tình bạn, tình yêu được lãnh nhận, có thể nói, trong tư thế quỳ gối trong niềm vui ngạc nhiên thán phục và lòng biết ơn. Nơi đây món quà thánh Phaolô nói là tình yêu vô tận của Chúa, đó là sự sống của Ngài.
“Đức Giê-su Ki-tô vốn dĩ là Thiên Chúa” mà không nghĩ phải nhất quyết đòi hỏi địa vị ngang hàng với Thiên Chúa (c.6). Qua đoạn này tôi xin lưu ý, đây là một lời xác quyết rất quan trọng về thần tính của Chúa Ki-ô. Thánh Phaolô bắt đầu rao giảng Kitô giáo và sáng lập cộng đoàn tại Philípphê khoảng năm 49 hay 50; ít người biết chính xác bài thánh thư này được viết vào năm nào, nhưng điều chắc chắn là trước khi có các Phúc Âm! Và như vậy, từ thời điểm đó trở đi, sự khẳng định về tính hằng hữu và thần tính của Chúa Giêsu rất rõ ràng.
Bây giờ chúng ta trở lại câu: “Đức Giê-su Ki-tô vốn dĩ là Thiên Chúa mà không nghĩ phải nhất quyết duy trì địa vị ngang hàng với Thiên Chúa”. Chính vì Ngài có địa vị ngang hàng với Thiên Chúa, Ngài mới biết tình yêu nhưng không là gì… Ngài biết là không nên đòi hỏi, Ngài suy luận rằng ‘đòi hỏi’ duy trì ngang hàng với Thiên Chúa là không phải lẽ… Nhưng đó chính xác là điều Chúa muốn ban cho chúng ta! Ban tặng như một món quà. Cuối cùng, đó chính là điều Chúa đã ban cho Ngài. Vấn đề giống như giai đoạn cám dỗ trong sa mạc: quỷ đề nghị những điều nằm trong kế hoạch của Thiên Chúa! Nhưng Ngài từ chối chiếm hữu, Ngài trông chờ nơi Chúa Cha ban cho Ngài.
Chúa nhận:“Danh hiệu trổi vượt trên muôn ngàn Danh hiệu” (c.9): đó chính là Danh Thiên Chúa! Gọi Chúa Giêsu là Chúa, có nghĩa Ngài là Thiên Chúa. Trong Cựu Ước, danh hiệu “Chúa” được dành riêng cho Thiên Chúa, cũng như cử chỉ bái gối: 'Nghe danh thánh Giê-su… muôn vật phải bái quỳ', gợi đến nhà tiên tri Isaia: 'Trước mặt Ta, mọi người sẽ quỳ gối, và mở miệng thề” (Is 45,23).
Chúa Giêsu đã sống cuộc đời trần thế của Ngài trong khiêm nhường và tin cậy, ngay cả những lúc tồi tệ nhất, tức là lòng hận thù của con người và sự chết. Tôi dùng từ “tin cậy” còn Thánh Phaolô dùng từ “vâng phục”. Trong tiếng La-tinh, ‘vâng phục’ là ob-audire, theo nghĩa đen là ‘để tai’ (audire) ‘trước’ (ob) lời nói; đó là thái độ đối thoại hoàn hảo, không tì vết; tức là hoàn toàn tin tưởng. Sở dĩ để tai nghe trước lời nói bởi vì ta biết lời nói ấy là tình yêu, có thể nghe mà không lo sợ.
Bài Thánh thi kết thúc bằng câu:“Và để tôn vinh Thiên Chúa Cha, mọi loài phải mở miệng tuyên xưng rằng:“Đức Giê-su Ki-tô là Chúa” (c.1): vinh quang là thể hiện, là mặc khải tình yêu vô tận, tình yêu hiện thân. Nói cách khác, khi thấy Chúa Giêsu đem tình yêu lên đến tột đỉnh, chúng ta có thể nói như người sĩ quan La-mã: “Quả thật, người này là Con Thiên Chúa” (Mc 15,39)… bởi vì Thiên Chúa là Tình yêu
Tác giả: Marie-Noëlle Thabut
Nguồn: L’ intelligence des Ecritures, Socéval Editions
Dịch giả: E. Máccô Lương Huỳnh Ngân