Suy niệm Bài đọc 2 - Chúa Nhật XXVIII thường niên năm A - Pl 4, 12-14.19-20 - Sử dụng của cải

'Tôi có thể làm được mọi sự trong Đấng ban sức mạnh cho tôi.'

Trích thư Thánh Phaolô Tông đồ  gửi tín hữu thành Philípphê. (Pl 4, 12-14.19-20)  

^{12 Tôi sống thiếu thốn cũng được, mà sống dư dật cũng được. Trong mọi hoàn cảnh, no hay đói, dư dật hay túng bấn, tôi đã tập quen cả.}

^{13 Với Đấng ban sức mạnh cho tôi, tôi chịu được hết.}

^{14 Tuy nhiên, anh em đã chia sẻ với tôi, khi tôi gặp cơn quẫn bách, như thế là phải.}

^{19 Thiên Chúa của tôi sẽ thoả mãn mọi nhu cầu của anh em một cách tuyệt vời, theo sự giàu sang của Người trong Đức Ki-tô Giê-su.}

^{20 Xin tôn vinh Thiên Chúa là Cha chúng ta, đến muôn thuở muôn đời! A-men.}

Hình như từ trong tù ở thành Êphêsô, thánh Phaolô viết thư này vào năm 50 cho các tín hữu thành Philípphê. Họ vừa gửi giúp cho thánh nhân một số tiền, qua tay một người trung gian tên Êpáprôđitô, và ngài gửi lời cám ơn họ. Chúng ta có một dịp tuyệt vời để suy niệm về cách sử dụng của cải đời này. «Tôi sống thiếu thốn cũng được, mà sống dư dật cũng được. Trong mọi hoàn cảnh, no hay đói, dư dật hay túng bấn, tôi đã tập quen cả.» Thánh Phaolô chia sẻ trải nghiệm ấy và nói thêm: «Tôi đã học sống tự lập trong bất cứ hoàn cảnh nào.» Thánh nhân cũng ám chỉ ngài thật sự đang có vấn đề về tài chánh: «Tuy nhiên, anh em đã chia sẻ với tôi, khi tôi gặp cơn quẫn bách, như thế là phải.»

Đây là một bài học về sự tự do đối với của cải vật chất. Không phải là một bài học triết lý, cũng không phải là một bài học khắc kỷ, bởi vì ngài nói: «Với Đấng ban sức mạnh cho tôi, tôi chịu được hết» (tức là Đức Kitô). Đồng thời, Thánh Phaolô không ngần ngại chấp nhận sự giúp đỡ khi cần thiết; ngài cũng không câu nệ đến mức tránh né việc đề cập đến vấn đề tiền bạc. Tự do đích thực đối với tiền bạc không có nghĩa là giả vờ như chúng ta không cần đến tiền bạc hay không muốn có tiền bạc. Sẽ thật trơ trẽn đối với biết bao người nghèo trên thế gian, nếu chúng ta tỏ ra dửng dưng với tiền bạc và của cải vật chất, trong khi mình may mắn có đầy đủ, không thiếu thốn điều gì.

Nếu đọc kỹ, Thánh kinh đề nghị với chúng ta cả một giáo huấn về cách sử dụng của cải. Có thể nhận ra ba điểm chính.

Điểm thứ nhất, tiền bạc là một điều tốt lành, và vì thế đáng được gọi là của cải.

Điểm thứ hai, của cải ấy có thể trở nên điều xấu, nếu chúng ta sử dụng nó không đúng cách.

Điểm thứ ba, trái với vẻ bề ngoài, chúng ta không phải là những người chủ đích thực của những của cải mình đang sở hữu, nhưng chỉ là những người quản lý chúng.

Điểm thứ nhất: tiền của là một điều tốt lành, và đáng được gọi là của cải. Thánh kinh không bao giờ nói rằng của cải tự nó là xấu. Trái lại, sự phì nhiêu, phong phú được nhìn nhận như một ân huệ của Thiên Chúa. Sách Giảng Viên nói:

«Hơn nữa, bất cứ ai được Thiên Chúa ban của cải, tài sản cũng như quyền sử dụng, mà lãnh nhận tất cả làm của riêng mình, và vui hưởng những thành quả do công lao khó nhọc mình làm ra, thì người đó đã nhận một món quà Thiên Chúa ban tặng rồi.» (Gv 5,18)

Điểm thứ hai, tiền của có thể trở nên một sự tai hại bằng hai cách. Của cải được tích lũy cho riêng mình có thể trở thành một thứ nô lệ. Chúng ta đều biết lời Chúa: «Không ai có thể làm tôi hai chủ.» (Mt 6,24)

Sở dĩ Thánh kinh đả kích những ai chỉ lo tích lũy tài sản cho chính mình, trước hết là vì họ đánh mất tự do. Chẳng hạn, sách Đệ Nhị Luật nói về các vua: «Chỉ có điều là vua ấy không được có nhiều ngựa, và không được đưa dân trở về Ai-cập để có nhiều ngựa, vì ĐỨC CHÚA đã phán với anh em: “Các ngươi không được trở lại con đường ấy nữa!” Vua ấy cũng không được có nhiều vợ, kẻo tâm hồn bị lầm lạc. Vua cũng không được có quá nhiều vàng bạc» (Đnl 17,16-17). Câu này dường như ám chỉ vua Salômôn, bởi sách Các Vua kể rằng: «Vua đã làm cho bạc ở Giê-ru-sa-lem ra thường như sỏi đá, còn bá hương thì nhiều như sung ở miền Sơ-phê-la» (1 V 10,27).

Nơi các ngôn sứ, chúng ta nhận ra một cuộc lên án mạnh mẽ, gần như một cuộc “thánh chiến”, chống lại việc tích lũy của cải. Chẳng hạn, ngôn sứ Dacaria nói: «Tia đã xây cất pháo đài, thu tích bạc nhiều như bụi cát, gom góp vàng nhiều như bùn đất bên đường. Nhưng này, Chúa sẽ chiếm đoạt hết. Người đập tan tường luỹ mà xô xuống biển, còn chính thành thì bị lửa thiêu» (Dcr 9,3-4). Và chúng ta cũng biết: hễ người này tích lũy quá nhiều thì thường nảy sinh tình trạng người khác phải trở nên nghèo túng. Chỉ cần đọc lời lên án của ngôn sứ Amốt: «Bao giờ ngày mồng một qua đi, cho ta còn bán lúa; bao giờ mới hết ngày sa-bát, để ta bày thóc ra? Ta sẽ làm cho cái đấu nhỏ lại, cho quả cân nặng thêm; ta sẽ làm lệch cán cân để đánh lừa thiên hạ» (Am 8,5). Hay lời của ngôn sứ Isaia: «Khốn thay những kẻ tậu hết nhà nọ đến nhà kia, nối thêm ruộng này đến ruộng khác, tới mức không còn chỗ trống nào và chỉ còn một mình các người ở lại trong xứ!» (Is 5,8).

Sau cùng, khác với vẻ bề ngoài, chúng ta không phải là chủ nhân tuyệt đối của những của cải mình sở hữu, nhưng chỉ là những người quản lý, được trao phó để sử dụng chúng cho chính mình và cho tha nhân. Đó chính là ý nghĩa của phần dâng lễ trong phụng vụ Thánh Thể: chúng ta dâng lên bánh và rượu, tượng trưng cho của cải và công lao của con người. Chúng ta không «tặng» cho Chúa; trái lại, chúng ta nhìn nhận rằng tất cả đều thuộc về Chúa, và Ngài trao ban cho chúng ta để góp phần mưu cầu hạnh phúc cho con người: «Lạy Chúa là Chúa Cả trời đất, chúc tụng Chúa đã rộng ban cho chúng con…».

Dần dần, mỗi khi lặp lại những lời ấy, chúng ta nhận ra mầu nhiệm trong chương trình của Thiên Chúa: của cải không phải là của riêng chúng ta; chúng được trao ban để chúng ta có thể chia sẻ cho nhau, và nhờ đó góp phần xây dựng một vương quốc của công lý.

Và sau cùng chính Thánh Phaolô đề nghị chúng ta chia sẻ, nhưng không vì thế làm cho mọi người phải phá sản: «Vấn đề không phải là bắt anh em sống eo hẹp để cho người khác bớt nghèo khổ. Điều cần thiết là phải có sự đồng đều.  Trong hoàn cảnh hiện tại, anh em có được dư giả, là để giúp đỡ những người đang lâm cảnh túng thiếu, để rồi khi được dư giả, họ cũng sẽ giúp đỡ anh em, lúc anh em lâm cảnh túng thiếu. Như thế, sẽ có sự đồng đều» (2Cr 8,13-14). Phải chăng cũng vì thế mà Chúa Giêsu cũng nói: 'Phần Thầy, Thầy bảo cho anh em biết: hãy dùng Tiền Của bất chính mà tạo lấy bạn bè, phòng khi hết tiền hết bạc, họ sẽ đón rước anh em vào nơi ở vĩnh cửu» (Lc 16,9).

Trong thư thứ nhất gửi Timôthê, thánh Phaolô tóm lại một cách tổng quát giáo huấn Thánh kinh này: «Những người giàu ở trần gian này, anh hãy truyền cho họ đừng tự cao tự đại, cũng đừng đặt hy vọng vào của cải phù vân, nhưng vào Thiên Chúa, Đấng cung cấp dồi dào mọi sự cho chúng ta hưởng dùng.  Họ phải làm việc thiện và trở nên giàu có về các việc tốt lành, phải ăn ở rộng rãi, sẵn sàng chia sẻ. Như vậy họ tích trữ cho mình một vốn liếng vững chắc cho tương lai, để được sự sống thật.» (1Tm 6,17-19)  

Rốt cục, chúng ta chỉ cần là những tôi tớ trung tín và khôn ngoan như thánh Mátthêu nói: “Vậy thì ai là người đầy tớ trung tín và khôn ngoan mà ông chủ đã đặt lên coi sóc gia nhân, để cấp phát lương thực cho họ đúng giờ đúng lúc? Phúc cho đầy tớ ấy nếu chủ về mà thấy anh ta đang làm như vậy. Thầy bảo thật anh em, ông sẽ đặt anh ta lên coi sóc tất cả tài sản của mình.”(Mt 24,45-46)  

Tác giả: Marie-Noëlle Thabut 
Nguồn: L’ intelligence des Ecritures, Socéval Editions
Dịch giả: E. Máccô Lương Huỳnh Ngân