Ủy ban Văn hóa Hội đồng Giám mục Việt Nam: Hội thảo Di sản văn hóa của các thừa sai Công giáo tại Việt Nam

Bối cảnh và Khai mạc

Sáng ngày 15/10/2026, tại Trung tâm Mục vụ Tổng Giáo phận Sài Gòn, Ủy ban Văn hóa Hội đồng Giám mục Việt Nam đã tổ chức Hội thảo chuyên đề “Di sản văn hóa của các thừa sai Công giáo tại Việt Nam” nhằm hướng tới kỷ niệm 400 năm Tin Mừng đến Cửa Bạng (1627–2027). Buổi hội thảo quy tụ khoảng 220 tham dự viên gồm các Đức Giám mục, linh mục, tu sĩ, học giả và nhà nghiên cứu. Phát biểu khai mạc, Đức TGM Giuse Đặng Đức Ngân nhấn mạnh hành trình 400 năm là sự gặp gỡ và giao lưu sâu sắc giữa Tin Mừng với văn hóa Việt Nam, đồng thời kêu gọi nhìn lại lịch sử bằng tinh thần khoa học, khách quan và cởi mở để bảo tồn, phát huy các di sản cho thế hệ mai sau.

Dân tộc học và Kiến trúc Nhà thờ

Mở đầu phần thuyết trình, Cha Giuse Trần Sĩ Tín chia sẻ góc nhìn dân tộc học từ kinh nghiệm 57 năm đồng hành cùng người Jrai, nêu bật sự tôn trọng ngôn ngữ, văn hóa bản địa của các nhà thừa sai và cách người dân tộc tiếp nhận các nghi thức Phụng vụ Công giáo. Tiếp đó, Thầy Michel Nguyễn Hạnh phân tích chi tiết kiến trúc nhà thờ Việt Nam qua hai bình diện 'dòng mạch' và 'ngôn ngữ biểu tượng'. Tác giả chỉ ra tiến trình hội nhập văn hóa qua ba động thái (bảo tồn, giản lược, Việt hóa) và đề xuất ba cách nhìn (nhục nhãn, tâm nhãn, thần nhãn) để cảm nhận kiến trúc không chỉ như một công trình vật thể mà là lời chứng sống động của đức tin.

Di sản Con người và Xã hội

Trình bày về di sản toàn diện của các thừa sai, Cha Giuse Trương Đình Hiền khẳng định 'thừa sai' bao gồm cả giáo sĩ ngoại quốc lẫn hàng giáo sĩ và tín hữu bản địa trong dòng chảy truyền giáo liên tục từ Giáo phận Đàng Trong (1659). Về mặt xây dựng con người, các thừa sai đã để lại di sản lớn về chữ Quốc ngữ, hệ thống giáo dục, đời sống cầu nguyện - nội tâm, các công trình bác ái - xã hội và chứng tá yêu thương của các thánh tử đạo. Đồng thời, các ngài còn góp phần kiến tạo xã hội qua phát triển cộng đồng, nghệ thuật phụng vụ, hoạt động xuất bản - truyền thông, nghiên cứu văn hóa bản địa và định hình văn minh đô thị.

Di sản Chữ Hán Nôm Công giáo

Dưới góc nhìn ngôn ngữ học và văn tự học, Thầy Nguyễn Ngọc Quận và Cha Giuse Nguyễn Văn Đại đã khảo sát văn bản Thiên Chúa Thánh Mẫu (biên soạn khoảng 1634–1635) để làm rõ cách các thừa sai vận dụng chữ Nôm trong việc truyền đạo. Bài thuyết trình phân tích hệ thống 16 tiểu loại cấu tạo chữ Nôm (gồm nhóm vay mượn và nhóm sáng tạo) cùng quá trình hình thành các thuật ngữ Công giáo bằng tiếng Việt thế kỷ XVII. Nghiên cứu khẳng định di sản Hán Nôm Công giáo là nguồn tư liệu quý giá, minh chứng cho sự tiếp biến ngôn ngữ - văn hóa và đóng góp quan trọng vào lịch sử chữ viết, tiếng Việt.

Đúc kết và Bế mạc

Trong phần tổng kết, Đức TGM Giuse Đặng Đức Ngân đánh giá cao 4 bài tham luận đã mang lại cái nhìn toàn diện, đa chiều từ dân tộc học, kiến trúc, lịch sử cho đến ngôn ngữ học. Ngài nhấn mạnh di sản truyền giáo cần được gìn giữ bằng phương pháp liên ngành, số hóa tư liệu và tiếp tục đối thoại chân thành với văn hóa dân tộc. Kết thúc lúc 12g15, hội thảo mở ra niềm hy vọng và động lực mới cho cộng đoàn Công giáo trên con đường dấn thân, chuẩn bị cho cột mốc lịch sử 400 năm Tin Mừng đến Cửa Bạng vào năm 2027.

Truyền thông TTMVSG lược ghi

Ảnh: Media WHĐ